سليم بن قيس الهلالي الكوفي ( مترجم : اسماعيل انصارى زنجانى )
36
كتاب سليم بن قيس الهلالي ( اسرار آل محمد ع ) ( فارسي )
كتاب سليم در دست محدّثين بزرگ تا اين مرحله كتاب سليم ، از دست مؤلّف عظيم الشأن آن به عالمى بزرگ چون ابان بن ابى عيّاش ، و از دست او به بزرگ علماى شيعه در بصره يعنى ابن اذينه منتقل شد . اكنون مراحل بعدى در حفظ كتاب او را پى مىگيريم : كتاب سليم پس از وفات ابان ، توسط ابن اذينه به دست هفت نفر از بزرگان محدّثين رسيده است : ابن ابى عمير ، حماد بن عيسى ، عثمان بن عيسى ، معمر بن راشد بصرى ، ابراهيم بن عمر يمانى ، همام بن نافع صنعانى ، عبد الرزاق بن همام صنعانى . اين عدّه از نسخهء اصلى كتاب نسخهبردارى كردند ، و از آنجا كه با يك ديگر معاصر بودند احاديث كتاب را گاهى بنقل از يك ديگر و گاهى از خود نسخه نقل مىكردند . اينان ناقلين اوّليهء نسخهء كتاب سليم بودند كه نسخههاى بعد ، از روى نسخههاى آنان استنساخ شده و تا امروز بدست ما رسيده است . با توجه به مدارك موجود ، محدثينى كه در مراحل بعد كتاب سليم به دستشان رسيده معرفى مىكنيم : اسانيدى كه امروزه كتاب سليم را براى ما نقل مىكند به هفت سند منتهى مىشود . چهار سند آن به شيخ طوسى ، و يك سند آن به محمد بن صبيح بن رجا ، و يك سند به ابن عقده ، و يك سند به شيخ كشّى ، و يك سند به حسن بن ابى يعقوب دينورى منتهى مىشود . اين هفت سند به سه نفر از بزرگان محدّثين يعنى ابن ابى عمير و حماد بن عيسى و عبد الرزاق بن همام - كه قبلا نامشان ذكر شد - بر مىگردد . يعنى نسخههاى كتاب سليم نزد اين سه نفر بوده و بدست ايشان انتشار يافته است كه توضيح آن چنين است : اوّل : نسخهء عبد الرزاق ، كه به چهار طريق به دست ما رسيده است : طريق ابن عقده متوفّاى 333 ، طريق محمد بن همام بن سهيل متوفّاى 332 ، طريق حسن بن ابى يعقوب دينورى متوفاى قرن سوم ، طريق ابو طالب محمد بن صبيح بن رجا در دمشق سال 334 . نسخهء سوّم و چهارم تا امروز متداول است و نسخههايى از آن هم اكنون در كتابخانههاى خطى موجود است .